दुलारेलाल भार्गव के दोहे / Dularelal Bhargav ke Dohe

 इड़ा-गंग, पिंगला-जमुन, सुखमन-सरसुति-संग।

मिलत उठति बहु अरथमय, अनुपम सबद-तरंग॥


नखत-मुकत आँगन-गगन, प्रकृति देति बिखराय।

बाल हंस चुपचाप चट, चमक-चोंच चुगि जाय॥


गांधी-गुरु तें ग्याँन लै, चरखा-अनहद-ज़ोर।

भारत सबद-तरंग पै, बहत मुकति की ओर॥


संतत सहज सुभाव सों, सुजन सबै सनमानि।

सुधा-सरस सींचत स्रवन, सनी-सनेह सुबानि॥


हृदय कूप, मन रहँट, सुधि-माल, रस राग।

बिरह बृषभ, बरखा नयन, क्यों न सिंचै तन-बाग॥


जग-नद में तेरी परी, देह-नाव मँझधार।

मन-मलाह जो बस करै, निहचै उतरै पार॥


दमकति दरपन-दरप दरि, दीपसिखा-दुति देह।

वह दृढ़ इकदिसि दिपत, यह मृदु दिसनिस-नेह॥


संगत के अनुसार ही, सबकौ बनत सुभाइ।

साँभर में जो कछु परै, निरो नोंन ह्वै जाइ॥


कढ़ि सर तें द्रुत दै गई, दृगनि देह-दुति चौंध।

बरसत बादर-बीच जनु, गई बीजुरी कौंध॥


झीनें अंबर झलमलति, उरजनि-छबि छितराइ।

रजत-रजनि जुग चंद-दुति, अंबर तें छिति छाइ॥


कलिजुग ही मैं मैं लखी, अति अचरज मय बात।

होत पतित-पावन पतित, छुवत पतित जब गात॥


मुकता सुख-अँसुआ भए, भयौ ताग उर-प्यार।

बरुनि-सुई तें गूँथि दृग, देत हार उपहार॥


लरैं नैंन, पलकैं गिरैं, चित तरपैं दिन-रात।

उठै सूल उर, प्रीति-पुर, अजब अनौखी बात॥


झपकि रही, धीरें चलौ, करौ दूरि तें प्यार।

पीर-दब्यौ दरकै न उर, चुंबन ही के भार॥


दुष्ट दुसासन दलमल्यौ, भीम भीमतम-भेस।

पाल्यौ प्रन, छाक्यौ रकत, बाँधे कृस्ना-केस॥


जोबन-उपबन-खिलि अली, लली-लता मुरझाय।

ज्यों-ज्यों डूबे प्रेम-रस, त्यों-त्यों सूखति जाय॥


गई रात, साथी चले, भई दीप-दुति मंद।

जोबन-मदिरा पी चुक्यौ, अजहुँ चेति मति-मंद॥


अगम सिंधु जिमि सीप-उर, मुकता करत निवास।

तिमिर-तोम तिमि हृदय बसि, करि हृदयेस! प्रकास॥


ग्राह-गहत गजराज की, गरज गहत ब्रजराज।

भजे ग़रीबनिवाज कौ, बिरद बचावन-काज॥


छुट्यो राज, रानी बिकी, सहत डोम-गृह दंद।

मृत सुत हू लखि प्रियहिं तें, कर माँगत हरिचंद॥


बिरह-सिंधु उमड़्यौ इतौ, पिय-पयान-तूफ़ान।

बिथा-बीचि-अवली अली, अथिर प्रान-जलजान॥


दरसनीय सुनि देस वह, जहें दुति-ही-दुति होइ।

हौं बारौ हेरन गयौ, बैठ्यौ निज दुति खोइ॥


सत-इसटिक जग-फील्ड लै, जीवन-हॉकी खेलि।

वा अनंत के गोल में, आतम-बॉलहिं मेलि॥


समय समुझि सुख-मिलन कौ, लहि मुख-चंद-उजास।

मंद-मंद मंदिर चली, लाज-सुखी पिय-पास॥


काम, दाम, आराम कौ, सुघर समनुवै होइ।

तौ सुरपुर की कलपना, कबहूँ करै न कोई॥


तचत बिरह-रबिउर उदधि, उठत सघन दुख-मेह।

नयन-गगन उमड़त घुमड़ि, बरसत सलिल अछेह॥


कब तें लै मन-ठीकरौ, खरौ भिखारी द्वार।

दरसन-दुति-कन दै हरौ, मति-मत-तोम अपार॥


पुर तें पलटे पीय की, पर-तिय-प्रीतिहिं पेखि।

बिछुरन-दुख सों मिलन-सुख, दाहक भयौ बिसेखि॥


जगि-जगि, बुझि-बुझि जगत में, जुगनू की गति होति।

कब अनंत परकास सों, जगि है जीवन-जोति॥


एती गरमी देखि कै, करि बरसा-अनुपान।

अली भली पिय पैं चली, लली दसा धरि ध्यान॥


दंपति-हित-डोरी खरी, परी चपल चित-डार।

चार चखन-पटरी अरी, झोंकनि झूलत मार॥


नाह-नेह-नभ तें अली, टारि रोस कौ राहु।

पिय-मुख-चंद दिखाहु प्रिय, तिय-कुमुदिनि बिकसाहु॥


सोवत कंत इकंत चहुँ, चितै रही मुख चाहि।

पै कपोल पै ललक लखि भजी लाज अवगाहि॥


बार बित्यौ लखि, बार झुकि, बार बिरह के बार।

बार-बार सोचति कितै, कीन्हीं बार लबार॥


हिममय परबत पर परति, दिनकर-प्रभा प्रभात।

प्रकृति-परी के उर पर्यो, हेम-हार लहरात॥


स्याम-सुरँग रँग-करन-कर, रग-रग रँगत उदोत।

जग-मग जगमग जगमगत, डग डगमग नहिं होत॥


सुखद समै संगी सबै, कठिन काल कोउ नाहिं।

मधु सोहैं उपबन सुमन, नहिं निदाघ दिखराहिं॥


ऊँच-जनम जन जे हरैं, नित नमि-नमि पर-पीर।

गिरिवर तें ढरि-ढरि धरनि, सींचत ज्यों नद-नीर॥


हौं सखि, सीसी आतसी, कहति साँच-ही-साँच!

बिरह-आँच खाई इती, तऊ न आई आँच॥


हृदय-सून तें असत-तम, हरौ करौ जो सून।

सून-भरन के हित झपटि, झट आवेगौ सून॥


निठुर, नीच नादान बिरह, न छाँड़त संग छिन।

सहृदय सजनि सुजान, मीच, याहि लै जाहु किन॥


नैंन-आतसी काँच परि छबि-रबि-कर अवदात।

झुलसायौ उर-कागदहिं, उड़्यौ साँस-सँग जात॥


बिषय-बात मन-पोत कों, भव-नद देति बहाइ।

पकरु नाम पतवार दृढ़, तौ लगिहै तट आइ॥


चित-चकमक पै चोट दै, चितवन-लोह चलाइ।

लगन-लाइ हिय-सूत में, ललना गई लगाइ॥


चख-झख तब दृग-सर-सरस, बूड़ि, बहुरि उतराय।

बेंदी-छटके में छटकि, अटकि जात निरुपाय॥


दुष्ट-दनुज-दल-दलन को, धरे तीक्ष्ण तरवार।

देश-शक्ति दुर्गावती, दुर्गा कौ अवतार॥


हौं सखि, सीसी आतसी, कहति साँच-ही-साँच।

बिरह-आँच खाई इती, तऊ न आई आँच!॥


नंद-नंद सुख-कंद कौ, मंद हँसत सुख-चंद।

नसत दंद-छलछंद-तम, जगत-जगत आनंद॥


लंक लचाइ, नचाइ दृग, पग उँचाइ, भरि चाइ।

सिर धरि गागरि, मगन मग, नागरि नाचति जाइ॥


लहि पिय-रबि तें हित-किरन, बिकसित रह्यौ अमंद।

आइ बीच अनरस-अवनि, किय मलीन मुख-चंद॥


जाति-पाँत की भीति तौ, प्रीति-भवन में नाहिं।

एक एकता-छतहिं की, भिलति सब काहिं॥


कढ़ि सर तें द्रुत दै गई, दृगनि देह-दुति चौंध।

बरसत बादर-बीच जनु, गई बीजुरी कौंध॥


संतत सहज सुभाव सों, सुजन सबै सनमानि।

सुधा-सरस सींचत स्रवन, सनी-सनेह सुबानि॥


करी करन अकरन करनि, करि रन कवच-प्रदान।

हरन न करि अरि-प्रान निज, करनि दिए निज प्रान॥


जनु जु रजनि-बिछुरन रहे, पदुमिनि-आनन छाइ।

ओस-आँसु-कन सो करन, पोंछत रबि-पिय आइ॥


कठिन बिरह ऐसी करी, आवति जबै नगीच।

फिरि-फिरि जाति दसा लखे, कर दृग मीचति मीच॥


झर-सम दीजै देस-हित, झर-झर जीवन-दान!

रुकि-रुकि यों चरखा-सरिस, दैबौ कहा सुजान॥


लखि अनेक सुंदर सुमन, मन न नेक पतियाइ।

अमल कमल ही पै मधुप, फिरि-फिरि मँड़राइ॥


गुजनिकेतन-गुज-जुत, हुतौ कितौ मनरंज!

लुंज-पुंज सो कुंज लखि, क्यों न होइ मन रंज॥


नीच मीच कौं मत कहै, जनि उर करै उदास।

अंतरंगिनी प्रिय अली, पहुँचावति पिय-पास॥


सुरस-सुगंध-विकास-बिंधि, चतुर मधुप मधु-अंध।

लीन्हों पदुमिनि-प्रेम परि, भलो ज्ञान कौ धंध॥


एक जोति जग जगमगै, जीव-जीव के जीय।

बिजुरी बिजुरीघर-निकसि, ज्यों जारति पुर-दीय॥


माया-नींद भुलाइकैं, जीवन-सपन सिहाइ।

आतम-बोध बिहाइ तैं, मैं-तैं ही बरराइ॥


कियौ कोप चित-चोप सों, आई आनन ओप।

भयौ लोप पै मिलत चख, लिखौ हियौ हित छोप॥


तचत बिरह-रबि उर-उदधि, उठत सघन दुख-मेह।

नयन-गगन उमड़त घुमड़ि, बरसत सलिल अछेह॥


लखि जग-पंथी अति थकित, संझा-बाँह पसारि।

तम-सरायें में दै रही, छाँहँ छपा-भटियारि॥


बही जु आवन-बात में, मूँदि लिए दृग लाल।

नेह-गुही उलही रही, मही-गड़ी-सी बाल॥


ईसाई, हिंदू, जवन, ईसा, राम, रहीम।

बैबिल, बेद, कुरान में, जगमग एक असीम॥


साजन सावन-सूर-सम, और कछू देखैं न।

तुव दृग-दुति-कर-निकर, किय अंध बिंदुमय नैंन॥


मृदु हँसि, पुनि-पुनि बोलि प्रिय, कै रूखी रुख बाम।

नेह उपै, पालै, हरै, लै बिधि-हरि-हर-काम॥


बसि ऊँचे कुट यों सुमन, मन इतरैए नाहिं।

यह बिकास दिन द्वैक कौ, मिलिहै माटी माहिं॥


उर-धरकनि-धुनि माहिं सुनि, पिय-पग-प्रतिधुनि कान।

नस-नस तें नैननि उमहि, आए उतसुक प्रान॥


धाय धरति नहिं अंग जो, मुरछा-अली अयान।

उमगि प्रान-पति-संग तो, करतो प्रान पयान॥


लंक लचाइ, नचाइ दृग, पग उँचाइ, भरि चाइ।

सिर धरि गागरि, मगन, मग नागरि नाचति जाइ॥


रही अछूतोद्धार-नद, छुआछूत-तिय डूबि।

सास्त्रन कौ तिनकौ गहति, क्रांति-भँवर सों ऊबि॥


तन-उपबन सहिहै कहा, बिछुरन-झंझाबात।

उड़्यौ जात उर-तरु जबै, चलिबे ही की बात॥


छुआछूत-नागिन-डसी, परी जु जाति अचेत।

देत मंत्रना-मंत्र तें, गांधी-गारुड़ि चेत॥


बस न हमारौ, बस करहु, बस न लेहु प्रिय लाज।

बसन देहु, ब्रज में हमैं, बसन देहु ब्रजराज॥


चंचल अंचल छलछलति, जिमि मुख-छबि अवदात।

सित घन छनि-छनि झलमलति, तिमि दिनमनि-दुति प्रात॥


धाय धरति नहिं अंग जो, मुरछा-अली अयान।

उमगि प्रान-पति-संग तो, करतो प्रान पयान॥


देह-देस लाग्यौ चढ़न, इत जोबन-नरनाह।

पदन-चपलई उत लई, जनु दृग-दुरग पनाइ॥


श्रीराधा बाधा हरनि,-नेह अगाधा-साथ।

निहचल नयन-निकुंज में, नचौ निरंतर नाथ॥


होत निरगुनी हू गुनी, बसे गुनी के पास।

करत लुएँ खस सलिलमय, सीतल, सुखद, सुबास॥


सखी, दूरि राखौ सबै, दूती-करम कलाप।

मन-कानन उपजत-बढ़त प्यार आप-ही-आप॥


पर-राष्ट्रन-अरि-चोट तें, धन-स्वतंत्रता-कोट।

तटकर-परकोटा बिकट, राखत अगम अगोट॥


लेत-देत संदेस सब, सुनि न सकत कछु कोय।

बिना तार कौ तार जनु, कियौ दृगनु तुम दोय॥


हीय-दीय-हित-जोति लहि, अग-जगबासी स्याम।

दृग-दरपन बिंबित करहु, निज छबि आठौं जाम॥


मोह-मूरछा लाइ करि, चितवन-करन-प्रयोग।

छबि-जादूगरनी करति, बरबस बस चित-लोग॥


दिन-नायक ज्यों-ज्यों बढ़त, कर अनुराग पसारि।

त्यों-त्यों लजि सिमटति हटति, निसि-नवनारि निहारि॥


रमनी-रतननि हीर यह, यह साँचो ही सोर!

जेती दमनति देह-दुति, तेतौ हियौ कठोर॥


बात-झूलि रे सुमन यों, निज श्री-भूलि न फूलि।

काल कुटिल कौ कर निरखि, मिलन चहत तैं धूलि॥


बिरह-बिजोगिनि कौ करत, सपन सजन-संजोग।

सखि समाधि हू सो सरस, नींद, न नींदन-जोग॥


नियमित नर निज काज-हित, समय नियत करि लेय।

रजनी ही में गंध ज्यों, रजनी-गंधा देय॥


चहूँ पास हेरत कहा, करि-करि जाय प्रयास।

जिय जाके साँची लगन, पिय वाके ही पास॥


तिय उलही पिय-आगमन, बिलखी दुलही देखि।

सुख-दुखधर-बीच थन मन,-त्रिसंकु-गति लेखि॥


मन-कानन में धँसि कुटिल, काननचारी नैंन।

मारत मति-मृगि मृदुल, पै पोसत मृगपति-मैंन॥


खरी साँकरी हित-गली, बिरह-काँकरी छाइ।

अगम करी तापै अली, लाज-करी बिठराइ॥


झपटि लरत, गिरि-गिरि परत, पुनि उठि-उठि गिरि जात।

लगनि-लरनि चख-भट चतुर, करत परसपर घात॥


जोति उघरनी तें अजहुँ, खोलि कपट-पट-द्वारु।

पंजर-पिंजर तें प्रभो, पंछी-प्रान उबारु॥


जुद्ध-मद्ध बल सों सबल, कला दिखाई देति।

निरबल मकरिहु जाल बुनि, सरप-दरप हरि लेति॥


खरी दूबरी तिय करी, बिरह निठुर, बरजोर।

चितवन चढ़ति पहार जनु, जब चितवति मम ओर॥


लरिकाईं-ऊषा दुरी, झलक्यौ जोबन-प्रात।

छई नई छबि-रबि-प्रभा, बाल-प्रकृति के गात॥


बिंब बिलोकन कौं कहा, झमकि झुकति झर-तीर!

भोरी, तुव मुख-छबि निरखि, होत बिकल, चल नीर॥




Comments

Popular posts from this blog

Rajasthani Lokgeet Lyrics in Hindi राजस्थानी लोकगीत लिरिक्स

बुन्देली गारी गीत लोकगीत लिरिक्स Bundeli Gali Geet Lokgeet Lyrics

Amir Khusrow Dohe Kavita अमीर खुसरो के दोहे गीत कविता पहेलियाँ